Vriendschapsrouw: het stille verlies in de spreekkamer

In het werken met cliënten horen we vaak over verlies: van geliefden, gezondheid, werk, dromen. Maar één vorm van verlies blijft opvallend vaak onder de radar, soms zelfs in de spreekkamer zelf. Het verlies van een vriendschap. Niet door overlijden, maar door afstand, conflict, of simpelweg het geleidelijk uit elkaar groeien. Vriendschapsrouw is een stille, onzichtbare vorm van verdriet, die even echt en ingrijpend kan zijn als andere vormen van rouw, maar zelden wordt herkend als zodanig.

 

De onzichtbaarheid van het verlies

Wat vriendschapsrouw zo complex maakt, is het gebrek aan sociaal erkende vormen van afscheid. Er zijn geen afscheidsrituelen, geen kaarten of condoleances. Het verlies wordt vaak niet gezien, ook niet door de rouwende zelf. “Het was maar een vriendschap” of “Iedereen groeit uit elkaar” zijn gedachten die cliënten zichzelf vaak aanrekenen. Maar het verdriet blijft. En onder dat verdriet zit regelmatig iets groters: identiteitsverlies, loyaliteitsconflicten, schaamte, of een diep gevoel van afwijzing.

Voor hulpverleners is het daarom van belang om aandachtig te luisteren naar de kleine signalen. Iemand die ineens zegt: “Ik spreek haar eigenlijk niet meer, het verwaterde gewoon.” Of: “We hebben ruzie gehad, en sindsdien is het stil.” Onder die woorden kan rouw schuilgaan die vraagt om erkenning.

 

Waarom het zo diep raakt

Vriendschappen zijn meer dan sociale contacten. Ze bieden hechting, spiegelen onze identiteit, geven betekenis aan ons dagelijks leven. Wanneer zo’n band wegvalt, verliezen cliënten vaak meer dan alleen een persoon. Ze verliezen een stukje zelfdefinitie. Wie ben ik zonder deze vriendschap? Waarom is dit gebeurd? Heb ik gefaald?

Bovendien is het vaak een verlies zonder duidelijk einde. De ander leeft nog, soms zelfs zichtbaar via sociale media, waardoor het verlies telkens wordt geactiveerd. Dit kan het rouwproces verlengen en verwarren.

 

Hoe begeleid je dit verlies?

Als hulpverlener kun je een belangrijke rol spelen in het normaliseren en valideren van dit type rouw. Enkele handvatten:

• Erken het als rouw: Benoem dat het verlies van een vriendschap een legitieme bron van verdriet is. Dat kan al ruimte geven.
• Onderzoek de betekenis van de vriendschap: Wat vertegenwoordigde deze persoon voor de cliënt? Wat werd er gedeeld, gespiegeld, bevestigd?
• Maak ruimte voor ambivalentie: Rouw om vriendschappen gaat vaak gepaard met gemengde gevoelens – boosheid, liefde, schuld, opluchting. Alles mag er zijn.
• Werk met symbolische afsluiting: Een brief, een ritueel, of een visuele verbeelding kan helpen bij het afronden van het onvoltooide.
• Verbind met eerdere verlieservaringen: Soms raakt het einde van een vriendschap aan oude hechtingswonden of onverwerkt verlies. Wees nieuwsgierig naar het grotere verhaal.

Tot slot

Vriendschapsrouw vraagt geen kant-en-klare oplossingen, maar aanwezigheid en erkenning. Als hulpverlener kun je het verschil maken door dit verlies niet te bagatelliseren, maar het te benaderen met dezelfde zorg als bij elk ander rouwproces.

Want een verbroken vriendschap is niet “maar een vriendschap”. Het is een verlies van verbinding, gedeelde herinneringen, en vaak een stukje van het zelf. Door ruimte te maken voor dit stille verdriet, nodig je cliënten uit om hun ervaring te eren, en daarmee ook zichzelf.